نگاهی به مهم‌ترین رویدادهای اخیر فرش دستباف

بیست‌وششمین نمایشگاه بین‌المللی پژوهش، فناوری و فن‌بازار از ۲۲ تا ۲۵ آذرماه ۱۴۰۴ در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران برگزار شد؛ رویدادی که هرساله در هفته پژوهش به همت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و با حضور دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، پارک‌های علم و فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان برگزار می‌شود و هدف آن معرفی دستاوردهای علمی، دریافت نیازهای فناورانه و تقویت مسیر تجاری‌سازی عنوان شده است.

هم‌زمان، بیست‌ویکمین نمایشگاه بین‌المللی تبلیغات، بازاریابی و صنایع وابسته نیز در همین محل برپا شد؛ نمایشگاهی با محور آشنایی با شیوه‌های نوین فروش، ارتباط میان ارائه‌دهندگان خدمات و متقاضیان، و انتقال دانش تخصصی در حوزه بازاریابی.

در این میان، مجموعه «ایران‌گره» به‌عنوان عضو خلاق پارک علم و فناوری، با دعوت این پارک در نمایشگاه حضور یافت و با استقرار در غرفه‌ای مستقل، خدمت فناورانه شناسنامه‌دار کردن فرش دستباف و اکوسیستم دیجیتال فرش دستباف را معرفی کرد. ارائه توضیحات تخصصی درباره اهمیت ثبت هویت و اصالت فرش دستباف، نمایش نمونه شناسنامه‌ها و معرفی فرایند کارشناسی، با استقبال فعالان حوزه فرش دستباف و پژوهشگران همراه شد و فرصتی برای توسعه ارتباطات تخصصی و نمایش پیوند میان هنر فرش دستباف و فناوری‌های نوین فراهم آورد.

تصویر 1: فضای نمایشگاه پژوهش، فناوری و فن‌بازار

تصویر 2: فضای نمایشگاه تبلیغات، بازاریابی و صنایع وابسته

 

• روایت میدانی | آنچه پشتِ اخبار می‌گذرد:

بازاری که بدون فرش دستباف ساخته می‌شود.

نمایشگاه‌هایی از جنس «پژوهش» و «بازاریابی» دقیقاً همان جایی‌اند که یک هنر باید خودش را دوباره تعریف کند؛ نه فقط برای فروش، بلکه برای دیده‌شدن در زبان امروز اقتصاد و فرهنگ. با این حال، در میان انبوه محصولات خلاقانه‌ای که از طلا تا ماگ و انواع صنایع دستی و هدایای تبلیغاتی عرضه شده بود، جای یک چیز به‌طرز عجیبی خالی بود: فرش دستباف.

در بخشی که درباره برندسازی، بسته‌بندی و هویت محصول سخن گفته می‌شد، هنری که بیش از هر کالایی نیازمند روایت، اصالت و هویت است، حضور محسوسی نداشت. این در حالی است که فرش دستباف می‌تواند با ارائه‌های خلاقانه، بسته‌بندی‌های فرهنگی و تعریف به‌عنوان هدیه‌ای سازمانی و ماندگار، یکی از جدی‌ترین گزینه‌های این فضا باشد؛ نه صرفاً یک کالای سنتی، بلکه یک «برند فرهنگی».

غیبت آن، بیش از آن‌که ضعف نمایشگاه باشد، نشانه کم‌تحرکی خودِ ماست؛ گویی هنوز بخش بزرگی از فعالان فرش دستباف، بازار امروز را جایی بیرون از دنیای خود می‌بینند. نتیجه هم روشن است: دیگران در حال روایت‌سازی‌اند و ما هنوز منتظر کشف شدن مانده‌ایم.

این نمایشگاه‌ها فرصت یادآوری بودند؛ اینکه اگر فرش دستباف خودش را وارد میدان معرفی نکند، بازارهای جدید منتظرش نمی‌مانند — فقط آرام‌آرام بدون او شکل می‌گیرند.

تصویر 3: حضور مجموعه ایران گره به عنوان تنها غرفه فرش دستباف در نمایشگاه

رویداد دوم | برگزاری نمایشگاه بین‌المللی DOMOTEX Turkey 2025 در استانبول

• روایت رسمی | آنچه در اخبار می‌خوانیم:

نمایشگاه بین‌المللی DOMOTEX Turkey 2025 در استانبول برگزار شد.

نمایشگاه بین‌المللی DOMOTEX Turkey 2025  به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رویدادهای تخصصی فرش و کف‌پوش منطقه در سال ۲۰۲۵ در ترکیه برگزار شد. این رویداد با حضور گسترده تولیدکنندگان، برندهای مطرح و فعالان بازار جهانی، جدیدترین محصولات، طراحی‌ها و روندهای نوین فرش و انواع کف‌پوش را به نمایش گذاشت و بستری برای توسعه تعاملات تجاری، معرفی ظرفیت‌های صادراتی و بررسی مسیرهای تازه بازار فرش و کف‌پوش در سطح بین‌المللی فراهم کرد.

همچنین، این نمایشگاه به دنبال معرفی ترندهای جدید در طراحی و تولید فرش و کفپوش بود تا بتواند به عنوان مرجعی برای صنعت فرش و کفپوش در سطح جهانی عمل کند. با توجه به تغییرات نمایشگاه دموتکس هانوفر، CFE 2025  فرصتی استثنایی برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش است تا محصولات خود را به بازارهای جهانی معرفی کنند و ارتباطات تجاری جدیدی برقرار نمایند.

تصویر 4: نمایی از نمایشگاه بین‌المللی DOMOTEX Turkey 2025

• روایت میدانی | آنچه پشتِ اخبار می‌گذرد:

تعریف سلیقه جهانی بدون قالی ایرانی

DOMOTEX  از آن دست نمایشگاه‌هایی است که صرفاً محل عرضه کالا نیست؛ جایی است که آینده‌ی بازار تعریف می‌شود. طراحان داخلی، خریداران عمده، برندهای زنجیره‌ای و تصمیم‌سازان بازار پیش از آن‌که خرید کنند، در اینجا انتخاب می‌کنند که «چه چیزی» قرار است سلیقه جهان را شکل دهد.

میان همه شرکت‌کنندگان ایرانی ــ به‌جز یک یا دو غرفه محدود ــ سایر عرضه‌ها فرش‌های ماشینی بودند؛ نکته‌ای که خود از دلایل پیشروی تدریجی فرش ماشینی در بازارهای بین‌المللی، با وجود تنگناهای اقتصادی، تلقی می‌شود.

با این حال، در چنین میدانی جای فرش دستباف ایران ــ به‌ویژه فرش ابریشم قم ــ خالی بود. غیبتی که فقط نبودن در یک غرفه نیست؛ حذف شدن از گفت‌وگوی بازار است. همان‌جا که رقبا، برای محصولات خود روایت می‌سازند و جایگاه تعریف می‌کنند، ما حضور نداشتیم تا تعریف «قالی اصیل ایرانی» را خودمان ارائه دهیم.

بازار جهانی منتظر نمی‌ماند. وقتی ما روایت نمی‌کنیم، دیگران روایت می‌سازند و کم‌کم همان روایت به واقعیت تبدیل می‌شود. از دست رفتن چنین نمایشگاهی تنها از دست دادن چند مشتری نیست؛ از دست دادن ذهن بازار است ــ جایی که سهم واقعی، خیلی پیش‌تر از قراردادها تعیین می‌شود.

تصویر 5: نمایی از داخل نمایشگاه و حضور پررنگ شرکت‌های فرش ماشینی

رویداد سوم | برگزاری نمایشگاه بین‌المللی فرش دستباف ایران در تهران

• روایت رسمی | آنچه در اخبار می‌خوانیم:

سی و دومین نمایشگاه بین المللی فرش دستباف ایران در تهران برگزار شد.

سی‌ودومین دوره نمایشگاه فرش دستباف ایران از ۴ تا ۸ اسفند ۱۴۰۴ به‌مدت پنج روز در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران برگزار شد. این رویداد به‌عنوان مهم‌ترین نمایشگاه تخصصی سالانه فرش دستباف کشور، با هدف معرفی ظرفیت‌ها و توانمندی‌های تولیدکنندگان داخلی، توسعه بازارهای داخلی و صادراتی، و تقویت ارتباط میان فعالان این حوزه و بازار هدف برگزار گردید.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های رسمی، در این دوره نشست‌های تخصصی و جلسات تجاری نیز برگزار شد و فرصت تعامل مستقیم میان تولیدکنندگان، صادرکنندگان و خریداران فراهم آمد. برگزارکنندگان این رویداد، آن را بستری برای نمایش تازه‌ترین طرح‌ها، خلاقیت‌ها و دستاوردهای هنرمندان و فعالان فرش دستباف ایران معرفی کرده‌اند و استقبال کم‌نظیر علاقه‌مندان و فعالان اقتصادی را از ویژگی‌های این دوره دانسته‌اند.

این نمایشگاه به‌عنوان ویترین اصلی فرش دستباف ایران شناخته می‌شود و هر ساله میزبان تولیدکنندگان، صادرکنندگان و علاقه‌مندان این هنر در سطح ملی و بین‌المللی است.

تصویر 6: پوستر نمایشگاه فرش دستباف تهران

• روایت میدانی | آنچه پشتِ اخبار می‌گذرد:

نمایشگاهی که در سایه نگرانی‌های جنگ برگزار شد.

در سی‌ودومین دوره نمایشگاه فرش دستباف ایران به‌عنوان مهم‌ترین ویترین سالانه فرش دستباف کشور، مشاهدات میدانی نشان می‌دهد سالن‌ها در بسیاری از ساعات با رفت‌وآمد محدود بازدیدکنندگان مواجه بودند و فضای عمومی نمایشگاه بیشتر حالت بازدید و حضور صنفی داشت تا شکل‌گیری تعاملات جدی تجاری. در نتیجه، در بخش قابل توجهی از رویداد، رغبت محسوسی برای انجام معاملات و خریدوفروش دیده نمی‌شد.

در تحلیل شرایط برگزاری، مجموعه‌ای از عوامل بیرونی نیز قابل تأمل است؛ از فضای اقتصادی کشور و فضای عمومی محتاط بازار گرفته تا هم‌زمانی رویداد با ایام رمضان که به‌طور طبیعی بر میزان تعاملات تجاری اثر می‌گذارد. افزون بر این، در شرایطی که جامعه و بازار تحت تأثیر نگرانی‌ها و احتمالات مرتبط با رخدادهای احتمالی جنگی قرار دارد، سطح اطمینان روانی برای ورود به معاملات بزرگ کاهش می‌یابد و این موضوع می‌تواند بر انگیزه خرید اثرگذار باشد. در چنین وضعیتی، انتظار می‌رفت برنامه‌ریزی نمایشگاه با رویکردی تقویت‌شده در حوزه تبلیغات، جذب مخاطب تخصصی و ایجاد انگیزه خرید همراه باشد.

برخی فعالان بازار معتقد بودند در وضعیت فعلی، تداوم برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی بدون بازنگری در شیوه اجرا، زمان‌بندی و راهبردهای اطلاع‌رسانی، می‌تواند فاصله میان هزینه‌های تولیدکنندگان و خروجی اقتصادی رویداد را افزایش دهد. از نگاه آنان، یک نمایشگاه تخصصی زمانی به هدف خود نزدیک می‌شود که نه‌تنها ویترین عرضه باشد، بلکه به ابزار مؤثر فروش و توسعه بازار تبدیل شود.

در چنین فضایی، برخی دیدگاه‌های میدانی نیز مطرح شد که بر اساس آن‌ها، اصرار بر برگزاری نمایشگاه در این شرایط، بیشتر از آن‌که برآمده از ضرورت‌های حرفه‌ای یا منافع صنفی باشد، می‌تواند تحت تأثیر ملاحظات مدیریتی و تمایل به اثبات کارآمدی تلقی شود. از نگاه این گروه، زمانی که رویکرد برگزاری از مسیر تحلیل شرایط واقعی بازار فاصله بگیرد، رویداد به‌جای آن‌که یک ابزار اثرگذار اقتصادی باشد، به نمایش نمادین توان اجرایی تبدیل می‌شود و کارکرد اصلی خود در حمایت از تولیدکننده و تقویت بازار را کمرنگ می‌کند.

در جمع‌بندی می‌توان گفت بخشی از چالش‌های تکرارشونده در خروجی نمایشگاه‌های فرش دستباف، به نبود برنامه‌ریزی راهبردی، ضعف در تبلیغات هدفمند و کمبود رویکردهای منسجم از سمت ارگان‌های راهبردی و همچنین فعالان فرش دستباف برای معرفی مؤثر این هنر بازمی‌گردد؛ موضوعی که در سال‌های گذشته نیز بارها مورد تأکید قرار گرفته است. با این حال، در شرایط خاص کنونی کشور و در فضایی که تا روزهای پایانی با نگرانی‌های عمومی و احتمال رخدادهای پرتنش همراه بود، ضرورت بازنگری دقیق‌تر در زمان‌بندی و شیوه برگزاری چنین رویدادهایی بیش از پیش احساس می‌شود؛ تا نمایشگاه‌ها بتوانند به‌جای صرفاً تداوم تقویمی، به ابزاری مؤثر و متناسب با واقعیت‌های بازار تبدیل شوند.

تصویر 7 و 8: نمایی از داخل نمایشگاه فرش دستباف تهران